هفت بازی، هفت پیروزی و تنها سه ست ازدسترفته؛ ایران در دوحه مسیری را تا قهرمانی جهان طی کرد که روی کاغذ تقریباً بینقص به نظر میرسد. تیم آرش صادقیانی از مرحله گروهی تا فینال تنها یک بار واقعاً تا مرز حذف پیش رفت و در نیمهنهایی و فینال هم آرژانتین و فرانسه را با اقتدار کنار زد. اما پشت این کارنامه درخشان، تیمی دیده میشد که در کنار کیفیت بالای حمله، دفاع روی تور و چند مهره شاخص، ضعفهایی مثل حجم بالای خطا و محافظهکاری در سرویس داشت؛ ضعفهایی که مقابل پاکستان تا آستانه گرفتن بهای سنگینی از ایران پیش رفتند.
مسابقات قهرمانی زیر ۱۷ سال پسران جهان یکی از تازهترین تورنمنتهای فدراسیون جهانی والیبال است. فدراسیون جهانی والیبال این رده سنی را از سال ۲۰۲۴ به مسابقات خود اضافه کرد و دوحه میزبان دومین دوره آن بود. قرار بود ۲۴ تیم در مسابقات حاضر باشند، اما انصراف ژاپن، آمریکا، پورتوریکو و جمهوری چک در پی شرایط خاورمیانه، تعداد تیمها را به ۲۰ رساند و FIVB را مجبور به تغییر فرمت مسابقات کرد.
۲۰ تیم در پنج گروه چهار تیمی قرار گرفتند و در پایان مرحله مقدماتی، براساس عملکردشان در یک جدول کلی ردهبندی شدند تا ۱۶ تیم برتر وارد مراحل حذفی شوند. نتیجه این فرمت غیرمعمول برای ایران جالب بود؛ تیم صادقیانی در یکهشتم نهایی دوباره به چینتایپه رسید و در یکچهارم نیز برای دومین بار در همین مسابقات مقابل پاکستان قرار گرفت.
پاکستان از قضا برای این نسل ایران یک حریف معمولی نبود. تیم صادقیانی یک سال قبل در مسابقات آسیایی با شکست مقابل همین تیم به نایبقهرمانی رسیده بود. این بار اما داستان متفاوت شد؛ ایران پاکستان را دو بار شکست داد و در نهایت قهرمان جهان شد، هرچند سختترین و خطرناکترین لحظات مسیر قهرمانی نیز دقیقاً مقابل همین حریف رقم خورد.
شروع مقتدرانه؛ ایران هنوز به چالش کشیده نشده بود
ایران مرحله گروهی را با سه پیروزی متوالی ۳ بر صفر مقابل الجزایر، پاکستان و چینتایپه پشت سر گذاشت و در یکهشتم نهایی نیز دوباره چینتایپه را بدون واگذاری ست شکست داد. چهار مسابقه و ۱۲ ست متوالی بدون شکست، تصویری از تیمی میساخت که کنترل قابل توجهی بر مسابقات داشت.
یکی از مهمترین دلایل این برتری، کیفیت حمله ایران بود. برای مثال در آخرین مسابقه مرحله گروهی برابر چینتایپه، ایران از ۸۵ اقدام حمله ۵۲ امتیاز گرفت؛ یعنی بیش از ۶۱ درصد حملات تیم مستقیماً به امتیاز تبدیل شدند. در یکهشتم نهایی نیز سینا حضرتی بهتنهایی ۱۹ حمله موفق از ۲۶ اقدام ثبت کرد؛ آماری که بهخوبی قدرت یکی از مهمترین سلاحهای تهاجمی ایران را نشان میداد.
با این حال حتی در دل همین پیروزیهای مقتدرانه، نشانههایی از یکی از مشکلات اصلی تیم دیده میشد: خطاهای زیاد.
الجزایر در مسابقه نخست ۲۲ امتیاز و پاکستان در بازی گروهی ۲۷ امتیاز از اشتباهات ایران گرفتند. وقتی اختلاف فنی با حریف قابل توجه بود، این خطاها نتیجه مسابقه را تهدید نمیکردند؛ اما سؤال این بود که اگر ایران مقابل حریفی قرار بگیرد که بتواند از این هدایا استفاده کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
پاسخ در یکچهارم نهایی داده شد.
پاکستان؛ جایی که ضعف ایران تقریباً قهرمانی را گرفت
ایران در مرحله گروهی پاکستان را ۳ بر صفر شکست داده بود، اما مسابقه دوم دو تیم کاملاً متفاوت پیش رفت. ایران ست نخست یکچهارم نهایی را ۲۵ بر ۲۳ برد، اما دو ست بعدی را ۲۵ بر ۲۰ و ۲۵ بر ۱۷ واگذار کرد. تیمی که تا آن لحظه ۱۲ ست متوالی در مسابقات جهانی برده بود، ناگهان تنها یک ست تا حذف فاصله داشت.
آمار این مسابقه شاید بهترین تصویر از تناقض موجود در عملکرد ایران باشد.
ایران ۶۶ امتیاز از حمله گرفت و پاکستان تنها ۴۵ امتیاز. در دفاع روی تور نیز برتری ۱۴ بر ۹ متعلق به ایران بود. یعنی در دو مهارت مهم امتیازآور، ایران بهوضوح تیم برتر زمین بود. با این حال پاکستان ۳۷ امتیاز از خطاهای ایران گرفت؛ در حالی که سهم ایران از اشتباهات حریف تنها ۱۸ امتیاز بود.
ایران از نظر توانایی تولید امتیاز تیم برتر زمین بود، اما بارها با اشتباهات خودش اجازه میداد پاکستان در مسابقه باقی بماند. همین مسابقه البته یکی دیگر از نقاط قوت این تیم را نیز آشکار کرد: توانایی واکنش به بحران.
وقتی ایران ۲ بر یک عقب افتاد و در آستانه حذف قرار گرفت، ست چهارم را نه با یک برد شکننده، بلکه با نتیجه قاطع ۲۵ بر ۱۱ تمام کرد. ست پنجم دوباره به یک نبرد نزدیک تبدیل شد، اما ایران این بار ۱۶ بر ۱۴ برنده شد و از سختترین پیچ مسیر قهرمانی عبور کرد.
پاکستان در نهایت هم بزرگترین هشدار فنی ایران در این مسابقات بود و هم شاید مهمترین آزمون شخصیت رقابتی تیم.
چرا ایران قهرمان شد؟
اگر بخواهیم دلایل قهرمانی را فقط در یک بازیکن جستوجو کنیم، اولین نام طبیعتاً سینا حضرتی است. قطر پاسور و کاپیتان ایران با ۱۳۵ امتیاز، امتیازآورترین بازیکن کل مسابقات شد، عنوان بهترین قطر پاسور را گرفت و در پایان نیز بهعنوان ارزشمندترین بازیکن مسابقات (MVP) انتخاب شد.
اما یکی از مهمترین ویژگیهای این ایران آن بود که داشتن بهترین امتیازآور جام، تیم را به یک تیم تکستارهای تبدیل نکرد.
در کنار حضرتی، آکام ابراهیمنژاد نقش مهمی در سازماندهی حمله داشت. او در آمار مسابقات در صدر پاسورها قرار گرفت و در پایان نیز بهعنوان بهترین پاسور در تیم رویایی تورنمنت انتخاب شد. حضور همزمان بهترین پاسور و بهترین امتیازآور مسابقات در ترکیب ایران، بخشی از کیفیت ساختار هجومی تیم صادقیانی را توضیح میدهد.
در مرکز تور نیز ایران مهرههای مؤثری داشت. منیب شیخ با ۱۶ دفاع امتیازآور در جمع بهترین مدافعان مسابقات قرار گرفت و در نهایت یکی از دو مدافع میانی تیم رویایی شد. آژوان نیز با وجود بازی در پست دریافتکننده قدرتی، ۱۵ دفاع امتیازآور در طول تورنمنت ثبت کرد؛ آماری که نشان میدهد قدرت ایران روی تور صرفاً محدود به مدافعان میانی نبود.
در عقب زمین نیز پارسا مقصودی با ۷۹ توپگیری و Success Rate معادل ۷۳.۱۵ درصد در صدر جدول بهترین توپگیرهای مسابقات قرار گرفت.
بنابراین کیفیت ایران در چند لایه مختلف زمین توزیع شده بود؛ حضرتی در تمامکنندگی حملات، آکام در سازماندهی، منیب و آژوان روی تور و مقصودی در توپگیری.
فینال شاید بهترین شاهد برای این ادعا باشد. سینا حضرتی مقابل فرانسه ۱۹ امتیاز گرفت، اما آرش اشرفی
نیز ۱۷ و آژوان نمازی ۱۶ امتیاز به دست آوردند. سه مهاجم اصلی ایران روی هم ۵۲ امتیاز تولید کردند.
ایران بهترین امتیازآور جام را داشت، اما قهرمانیاش را با حملهای به دست آورد که فقط به بهترین امتیازآور جام وابسته نبود.
خطا؛ مشکلی که قهرمانی نباید پنهانش کند
قهرمانی نباید باعث شود نقاط ضعف این نسل نادیده گرفته شوند و واضحترین مشکل ایران در طول مسابقات، حجم بالای خطاها بود.
این مسئله فقط مختص مسابقه پاکستان نبود. حتی در برخی بردهای راحت مرحله مقدماتی نیز حریفان بخش قابل توجهی از امتیازاتشان را بدون نیاز به ساختن امتیاز و از اشتباهات ایران به دست آوردند.
طبیعی است که والیبال ردههای پایه با نوسان و خطای بیشتری نسبت به والیبال بزرگسالان همراه باشد، اما اگر قرار است بازیکنان این تیم در سالهای آینده وارد سطح بالاتر شوند، کنترل خطا یکی از مهمترین بخشهایی است که باید در مسیر توسعه آنها مورد توجه قرار بگیرد.
بازی پاکستان نشان داد این مشکل مقابل حریفان بهتر میتواند مستقیماً نتیجه مسابقه را تهدید کند. تیمی که در حمله ۲۱ امتیاز بیشتر از حریف تولید کرده و در دفاع نیز پنج امتیاز برتری داشته، نباید به دلیل اشتباهات خودش تا امتیاز ۱۶–۱۴ ست پنجم برای بقا بجنگد.
سرویس؛ جایی برای پیشرفت در مسیر والیبال مدرن
مسئله دیگر به سرویس برمیگردد.
بخشی از بازیکنان ایران در طول مسابقات همچنان از سرویسهای ساده و کمریسک استفاده میکردند. موضوعی که شاید در این رده سنی و مقابل برخی حریفان هزینه زیادی ایجاد نکند، اما در مسیر انتقال این نسل به والیبال سطح بالاتر اهمیت بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد.
در والیبال امروز، سرویس فقط وسیله شروع رالی نیست؛ اولین فاز دفاع است. هرچه تیم بتواند دریافت حریف را بیشتر از تور دور کند، امکان استفاده پاسور حریف از تمام گزینههای تهاجمی کمتر میشود و کار دفاع سادهتر خواهد شد.
البته تعداد Ace بهتنهایی معیار کاملی برای ارزیابی کیفیت سرویس نیست. یک سرویس میتواند بدون تبدیل مستقیم به امتیاز، دریافت حریف را تخریب کند و زمینه امتیاز بعدی را بسازد. با این حال استفاده قابل توجه از سرویسهای ساده و کمریسک، بخشی است که این نسل برای رسیدن به والیبال سطح بالاتر باید در آن پیشرفت کند.
جالب اینکه در فینال، یکی از مسابقاتی که ایران فشار بیشتری از خط سرویس ایجاد کرد، ۱۰ امتیاز مستقیم سرویس مقابل تنها سه امتیاز فرانسه به دست آمد.
بنابراین نمیتوان گفت ایران تیم ضعیفی در سرویس بود؛ گزاره دقیقتر این است که قهرمان جهان شد، اما برای انتقال موفقیت این نسل به سطوح بالاتر، جسارت، کیفیت و ثبات سرویس همچنان ظرفیت پیشرفت دارد.
قهرمانی پایان داستان نیست
ایران در دومین دوره مسابقات قهرمانی زیر ۱۷ سال جهان با هفت پیروزی در هفت مسابقه، ۲۱ ست برده و تنها سه ست باخته قهرمان شد. تیمی که بهترین امتیازآور و MVP مسابقات، بهترین پاسور و یکی از بهترین مدافعان میانی تورنمنت را در اختیار داشت و در مسیر قهرمانی توانست از تنها بحران جدی خود نیز عبور کند.
دوحه نشان داد والیبال ایران همچنان توانایی تولید نسلی را دارد که در بالاترین سطح ردههای پایه جهان برنده باشد. تیم صادقیانی با حمله قدرتمند، کیفیت در چند پست و توانایی عبور از بحران قهرمان شد؛ هرچند خطاهای زیاد و سطح سرویس بخشی از بازیکنان نشان داد این تیم نیز هنوز محصول نهایی نیست.
این قهرمانی یک معنای تاریخی دیگر نیز دارد. ایران که در دوره قبلی این رقابتها پنجم شده بود، حالا با قهرمانی زیر ۱۷ سال، در تمام ردههای سنی مسابقات FIVB حداقل یک بار طعم قهرمانی جهان را چشیده است. اما درست همینجا مهمترین سؤال آغاز میشود؛ موفقیتهایی که هنوز در بالاترین سطح والیبال بزرگسالان به نتایجی همتراز تبدیل نشدهاند.
بنابراین ارزش واقعی قهرمانی دوحه شاید نه امروز، بلکه چند سال دیگر مشخص شود؛ زمانی که ببینیم سینا حضرتی، آکام ابراهیمنژاد، منیب شیخ، پارسا مقصودی و دیگر بازیکنان این نسل چگونه از والیبال پایه عبور میکنند.
ایران پیش از این هم در ردههای پایه قهرمان جهان ساخته است؛ چالش بزرگتر، تبدیل قهرمانان نوجوان امروز به تیم بزرگسالان برنده فرداست.